tnguyen
26-06-2012, 11:05 AM
TRẬN TRANH CHỨC VÔ ĐỊCH THẾ GIỚI NĂM 1984-1985
Moscow một ngày đầu thu...
Giờ phút mong đợi từ lâu đã tới. Trong lễ đường, 1082 chỗ ngồi tầng dưới, các ban công và các lô phía trên chật ních người. 502 nhà báo, nhà bình luận của 27 nước đã có mặt. Máy ảnh, camera truyền hình làm việc liên tục. Trên nền nhung lớn trên sân khấu, nổi bật biểu tượng trận đấu có hình tháp chuông điện Kremlin, phía dưới là hình qủa địa cầu cách điệu bằng những đường vĩ tuyến với hình quân Mã và chữ FIDE. Một dòng chữ chạy quanh biểu tượng "Trận đấu tranh chức Vô địch thế giới Karpov-Kasparov Moscow-1984". Bên cạnh quốc kỳ Liên Xô màu đỏ là cờ FIDE màu xanh.
Phần nghi lễ kết thúc trong tiếng nhạc hùng tráng của quốc ca Liên Xô và bài ca chính thức của FIDE. Tiếp theo là buổi dạ hội tưng bừng. Các đoàn nghệ thuật biểu diễn những tiết mục đặc sắc, tiếng nhạc rộn rã tươi vui... Suốt đêm đó, phía trong, phía ngoài Nhà Công đoàn, cờ bay, đèn sáng, người đông nghịt.
Hôm sau, 10 tháng 9, đúng 17 giờ, hai đấu thủ ra sân khấu bắt tay nhau. Trọng tài chính tiến đến chiếc bàn đặt giữa hai người, trịnh trọng đặt tay lên núm đồng hồ thi đấu và bấm nhẹ. Trận đấu lịch sử mở màn...
Hai ván đầu kết thúc hoà bình được coi như hai ván thăm dò. Nhưng mọi người đã không phải chờ đợi lâu: Karpov mở tỷ số ở ván thứ 3. Ván này Karpov xuất quân theo phương án Phòng thủ Sicilian. Kasparov thí một Tốt để giành lợi thế. Nhưng chẳng được bao lâu Karpov đã lấy lại cân bằng. Chỉ cần như vậy, anh tạo ra được thế trận hơn hẳn. Sau 31 nước đi, Kasparov chịu thua.
Ván thứ 6 Karpov cầm quân Đen. Sau 70 nước đi với tài năng nổi bật, không những đẩy lùi tất cả các đợt tấn công mạo hiểm của Kasparov mà còn từng bước dồn Vua trắng vào chỗ hết lối thoát. Karpov thắng tiếp ván thứ hai.
Ván thứ 7 ra quân bằng Gambit Hoàng Hậu, một cách ra quân quen thuộc với Kasparov mà anh đã từng thắng nhiều ván xuất sắc. Song mới được 42 nước thì thế cờ của anh đã núng. Ván đấu được hoãn lại. Về nhà phân tích, Kasparov nhận thấy dù có chơi tiếp thì cũng không có triển vọng, anh xin thua mà không đấu tiếp.
Ðến ván thứ 9, Karpov cầm quân trắng, lại mở đầu bằng Gambit Hoàng Hậu quen thuộc. Một ván nảy lửa. Hai đấu thủ chơi hết sức xuất sắc. Khi ván cờ hoãn lại ở nước thứ 42, thế cờ của hai bên bất phân thắng bại. Mọi sự chỉ xảy ra vào ngày hôm sau. Cho đến cuối ván thì Mã trắng tỏ ra linh hoạt hơn Tượng Đen, trong lúc đó bên trắng lại hơn hẳn hai Tốt. Kasparov lại phải chịu thua.
Mới có 9 ván đấu mà Karpov thắng như "trúc chẻ, ngói tan". Còn Kasparov dường như đang lâm vào ngõ cụt, tỷ số nặng nề 0-4 là một bằng chứng hiển nhiên! Vì sao vậy?
Tất cả những đòn công phá, nhiều lúc khá mạo hiểm của Kasparov đã từng thi thố thành công với các đối thủ khác nay được đem áp dụng vào pháo đài kiên cố của Karpov đều bị đánh bật ra. Những nước thí Tốt để tìm mọi cách giành lợi thế tấn công, tuy đã được tính toán kỹ càng nhưng chưa đủ mạnh để đạt được mục đích cuối cùng. Mạo hiểm đánh tiếp nữa để "được ăn cả, ngã về không" chăng? Kasparov suy tính rồi chọn con đường: Thôi không chơi mạo hiểm, trở về chơi thế trận chặt chẽ, giữ vững tỷ số để có đủ thì giờ tìm hiểu và lần ra đối sách trước một đối phương đang ở phong độ cao.
Từ ván thứ 10 đến ván thứ 26, hòa liên tiếp 17 ván. Ðây là sự cầm cự kiên cường, kéo dài nhất trong lịch sử các trận đấu cờ tranh chức Vô địch thế giới. Có thể coi đó là một thành công hiếm thấy của Kasparov. Trong suốt một tháng rưỡi Karpov không thể tiến thêm được một bước nào, mặc dầu nhà vô địch rất muốn thắng thêm hai ván nữa để kết thúc cuộc cờ.
Cái đích của nhà vô địch cũng hầu như tới rất gần khi khi anh đánh một trận xuất sắc ở ván thứ 27. Tỷ số hầu như không còn cứu vãn nổi: 5-0. Chỉ cần một ván nữa, một ván duy nhất nữa thôi. Vị thần chiến thắng tay nâng vòng nguyệt quế dường như đã đứng cạnh nhà vô địch.
Ðến đây phần đông mọi người đều cho rằng trận đấu như vậy cơ bản là kết thúc, vấn đề chỉ là vào lúc nào mà thôi. Những ván hòa liên tiếp của một trận cờ kéo dài quá mức cũng gây cho không ít người cảm giác chán ngán (Các bạn thử tưởng tượng trong một tháng rưỡi, tất cả các trận bóng đá đều kết thúc với tỷ số 0-0).
Một số các Đại kiện tướng và nhà bình luận cho rằng, Kasparov còn trẻ, trận này chưa thành công, thì "thua keo này ta bày keo khác".
Nhưng Kasparov vẫn là Kasparov. Vẫn bền bỉ tiếp tục chiến đấu, mà không phải chiến đấu để hòa! Bởi qua 31 ván anh ngày càng nhận diện rõ đối thủ của mình, với bộ óc phân tích và tổng hợp phi thường, anh như người tìm ra được ánh sáng ở cuối đưởng hầm và kiên quyết thẳng tiến tới đó với tất cả sức mạnh tiềm ẩn của mình cùng với niềm tin chiến thắng.
Ván thứ 32.
Ðây là ván cờ lịch sử, là tia sáng hy vọng đầu tiên. Nước thứ 7, Kasparov cầm quân trắng đi một nước mới lạ khiến Karpov phải suy nghĩ tới 32 phút để tìm ra nước đối đáp. Ðến nước thứ 16, Vua Đen của Karpov bắt đầu núng thế. Ðến nước thứ 41 ván cờ được hoãn lại trong khi trắng hơn 1 Tốt. Hôm sau Karpov công nhận thua. Kasparov giành được ván thắng đầu tiên. Tỷ số lúc này là 5-1.
Vẫn còn mỏng manh qúa. Ðiều chủ yếu đối với Kasparov là bằng mọi giá không để Karpov dấn được tới bước cuối cùng: 14 ván tiếp theo lại hòa. Cả hai đấu thủ bắt đầu tỏ ra mệt mỏi. Nhưng "còn nước còn tát". Những cố gắng ở giai đoạn cuối cùng của Kasparov đã lên tới tột đỉnh và anh đã làm được chuyện phi thường: thắng liên tiếp hai ván thứ 47 và 48. Ðến lúc này hai địch thủ đã thi thố toàn bộ tài năng sáng tạo của mình, không hề nhân nhượng. Cả hai đều nỗ lực hướng tới thắng lợi cuối cùng khi bỏ ra bao nhiêu tâm huyết, công sức và thời gian mà không hề hay biết rằng chỉ ít ngày sau họ sẽ đón nhận một quyết định mới, từ đó trận đấu sẽ được xoay chuyển sang một tình huống hoàn toàn khác.
Thứ Sáu, ngày 15 tháng 2 năm 1985, ông Chủ tịch FIDE công bố quyết định ngừng trận đấu giữa Karpov và Kasparov và xóa bỏ kết qủa thi đấu 48 ván vừa qua. Trận đấu sẽ được tổ chức lại bắt đầu từ tỷ số 0-0 và theo một thể thức khác.
Thoạt tiên, quyết định này gây ra không ít sửng sốt. Ông Campomanes giải thích: "Tôi ra quyết định này theo quyền hạn do điều lệ cho phép và không tham khảo ý kiến một bên nào...". Ông nói tiếp: "...Khi mà những tiềm năng về thể lực và tâm lý không những của hai đấu thủ mà còn của tất cả những người có liên quan đến trận đấu đều đã cạn kiệt thì tôi rút ra một kết luận là cần phải ngừng trận đấu. Ở giai đoạn cuối, một số ván đã tỏ ra không còn phù hợp với những tiêu chuẩn đã có được ở những ván trước đó...".
Trọng tài chính Gligorich nói thẳng: "Tôi vẫn đặt một điều kiện là tôi chỉ đồng ý làm trọng tài cho trận đấu sắp tới nếu như trận đấu bao gồm 24 ván, còn nếu điều lệ vẫn như hiện nay thì tôi xin nghỉ". Gligorich đã nói đến một điều trọng yếu: Thể thức thi đấu với số ván không hạn định đã bộc lộ rõ ràng sự bất hợp lý của nó.
Tuy nhiên cả Karpov và Kasparov lại không tán thành cách giải quyết này. Mỗi bên đều có những lý do của mình. Nhưng có một điểm chung là họ không thể chấp nhận một trận đấu mà cả hai người đã bỏ ra biết bao công sưc, trí tuệ của mình để rồi cuối cùng lại trở thành một con số không vô nghĩa.
Một trong những điều đáng nói nhất là ở chỗ: Chính hai người, một là nhà vô địch, một là người thách đấu là hai nhân vật trung tâm của cuộc cờ. Hai nhân vật chính này đã ký tên vào tất cả các văn bản tổ chức trận đấu. Mà trong các văn bản này không hề có một điều khoản nào cho phép đình chỉ giữa chừng trận đấu đang tiến hành bình thường.
Người ta đã tự ý làm việc này mà không hề tham khảo ý kiến của họ, hay bàn bạc với họ dù chỉ một lời. Họ cảm thấy bị xúc phạm sâu sắc trước quyết định mang đầy tính áp đặt này, điều mà trong suốt một thế kỷ lịch sử của giải Vô địch thế giới chưa ai dám làm và chưa bao giờ xảy ra. Tóm lại họ chẳng là cái gì cả đối với FIDE. Chủ tịch FIDE cư xử với họ giống như đối với quân Tốt trên bàn cờ. Nếu họ lên tiếng phản bác hay phản ứng lại ư, rất có thể họ sẽ phải chịu chung số phận với Fischer.
Tất nhiên là thể thức nào cũng có những nhược điểm của nó. Nhưng nếu nó đã được thông qua và được các bên chấp nhận thì phải chơi cho tới cùng. Ðến giải sau thay đổi thì đâu có phải là muộn.
Lại thêm một lần nữa quan hệ giữa FIDE với nhà vô địch và người thách đấu lại có những vết nứt rạn mới. Mặc dù FIDE làm được rất nhiều việc trong sự nghiệp phát triển môn cờ trên toàn thế giới, nhưng khi tham gia vào việc tổ chức trận đấy quan trọng nhất ở đỉnh cao thì họ lại để ra những sơ suất không đáng có. (Có điều cũng đáng nói là bộ máy FIDE tuy rất đồ sộ nhưng hầu như toàn bộ các quyết định chỉ tập trung vào duy nhất một người: đó là ông chủ tịch). Những năm sau này chúng ta sẽ thấy hậu quả của những quyết định như vậy.
Phiên họp FIDE vào tháng 8 năm 1985 ở thành phố Gratse (nước Áo) đã thông qua các quyết định mới về thi đấu, trong đó có quyết định các trận đấu giành chức vô địch chỉ thi đấu tới ván thứ 24.
Lễ khai mạc trận đấu lần này được tổ chức tại phòng hòa nhạc mang tên Traicopxki, vào ngày mồng 2 tháng 9 năm 1985. Lại thêm một ngày hội lớn của Moscow. Hai trọng tài chính lần này là Manchev (Bungari) và Mikenax (Liên Xô).
Vào ván đầu, Kasparov cầm quân trắng. Ngay từ những nước đầu, ván cờ đã hết sức quyết liệt. Phương án "Phòng thủ Nimzowitsch" đã được đem ra trình diễn. Sau 12 nước đi, thế cờ nghiêng về bên Trắng. Từ ưu thế này, Kasparov đánh hết sức ác liệt, không để Karpov cân bằng thế cờ. Ván đầu được hoãn lại ở nước đi thứ 41. Sáng hôm sau, Karpov, sau khi nghiên cứu kỹ thế cờ ở nhà, đã thông báo chịu thua ván đầu tiên.
Quả là gió đã đổi chiều. Ván thắng này là nguồn cổ vũ rất lớn đối với ứng cử viên vô địch.
Ván thứ hai diễn ra căng thẳng và quyết liệt. Cho đến nước thứ 65, khi cả hai không còn cách nào để thắng được đối phương nữa, họ mới chấp nhận chia đôi điểm.
Nhưng ngay sau đó Karpov đã làm được một cuộc "đảo chính" ngoạn mục. Ván thứ 4 với Gambit Hoàng hậu quen thuộc, đến nước thứ 9, sau 24 phút suy nghĩ, Karpov đưa Xe sang d1. Ðể trả miếng, Kasparov thí Tốt để giành quyền chủ động. Ðến nước thứ 15, Karpov vừa thực hiện nhập thành, vừa tạo ra Tốt đơn độc của đối phương ở trung tâm. Sau 40 nước, ván cờ được hoãn lại. Hôm sau thi đấu tiếp, ván cờ đã thu hút sự chú ý đặc biệt của khán giả. Ðến nước đi thứ 63 thì Kasparov thừa nhận thất bại của mình.
Ván thứ 5 với khai cuộc "Ván cờ Tây Ban Nha". Mặc dầu đi quân Đen, Karpov vẫn tỏ ra trội hơn. Hôm sau, 15 tháng 9, Kasparov chịu thua không đấu tiếp. Tỷ số 3-2 nghiêng về phía Karpov. Từ ván thứ 6 đến ván thứ 10, liên tiếp hòa.
Ðiều ngạc nhiên lớn nhất đã xảy ra trong ván thứ 11. Ván này là một thắng lợi của Kasparov hay là một thất bại của Karpov? Hầu như tất cả đều nhất trí với ý kiến thứ hai.
Vào đầu ván, Kasparov sử dụng lợi thế chơi quân trắng, tạo ra những đòn phối hợp lợi hại. Song Karpov bình tĩnh chống đỡ từng đợt tấn công. Ðến khi tình hình trở lại yên tĩnh, thế cờ hai bên cân bằng, thì đột nhiên Karpov đi một nước cờ quái lạ ở nước đi thứ 22. Ðại kiện tướng Xuetin bình luận:"22.Xd8?? một sai lầm kỳ quặc với một đấu thủ chơi cờ có hạng như vậy?" Trong bài đăng trên báo "Sự Thật" số ra ngày 3 tháng 10, ông đã phết vào sau nước đi đó hai dấu hỏi liền. Nước đi sai lầm này chỉ có thể ví với nước đi tai hại của Chigorin trong ván thứ 23 trận đấu với Steinitz năm 1892. Cái giá của nước đi đó được trả bằng ván thua nhanh chóng của Karpov ngay sau hai nước đi tiếp theo.
Biết làm sao được, cả đến nhà vô địch cũng có lúc lầm lẫn chứ!
Sau ván đó, Kasparov vùng lên đánh áp đảo một cách hết sức bất ngờ. Ván thứ 16, anh đã lập một chiến công xuất sắc, chỉ sau 40 nước đi, anh đã buộc nhà vô địch phài đầu hàng. Ván này đã gây một tiếng vang lớn: Kasparov thắng ván cần quân Đen đầu tiên. Kasparov rõ ràng đã lột xác so với trận đấu gần một năm trước đó!
Nhưng phải đến ván thứ 19 thì niềm hy vọng thắng cuộc của đấu thủ trẻ này mới được củng cố thật sự. Người ta cũng lấy làm lạ là với "Phòng thủ Nimzowitsch", nhà vô địch đã phải chịu đựng thất bại nặng nề ở ván thứ nhất và ván thứ 11, khá lao đao ở ván thứ 13 và không mấy thành công ở ván thứ 17. Ðến ván thứ 19 này cũng lại là "Phòng thủ Nimzowitsch", và quả thật, nó đã mang lại cho anh một thất bại đau lòng ở nước đi thứ 42.
Lúc này tỷ số 10,5-8,5 nghiêng về phía Kasparov. Ván thứ hai mươi cực kỳ căng thẳng. Trong ván này Karpov quyết tâm giành phần thắng đến cùng và Kasparov cũng không muốn thủ hòa. Ðây là ván kéo dài nhất và chỉ kết thúc hòa ở nước đi thứ 85. Tình hình rỏ ràng là nguy kịch cho nhà vô địch. Tỷ số đã là 11-9. Chỉ còn có 4 ván nữa.
Trước ván thứ 21, Kasparov xin nghỉ đấu lần cuối cùng. Anh cảm thấy Karpov đang thay đổi chiến thuật, có lối đánh mới ở những ván sống còn sắp tới.
Ván thứ 21 với Gambit Hoàng Hậu, hòa ở nước thứ 44. Tỷ số là 11,5-9,5. Trong ba ván còn lại, Kasparov chỉ cần 1 điểm nữa, trong lúc đó Karpov phải đạt được 2,5 điểm.
Ván thứ 22 cho thấy sức mạnh chiến thuật mới của nhà vô địch. Tuy mở đầu bằng Gambit Hoàng Hậu nhưng đến nước đi thứ 9 trong lúc Vua Đen đã nhập thành, Karpov sử dụng Tốt ở cột g và h tiến công thẳng vào cánh Vua rất táo bạo. Tuy đã lường trước, nhưng Kasparov vẫn bị bất ngờ trước lối đánh mới mẻ này. Chỉ một vài lúng túng nhỏ cũng đủ làm cho Karpov lấn hẳn thế trận. Ðến nước thứ 41 thì anh giành được thắng lợi. Khoảng cách đã được rút ngắn: 11,5-10,5. Ván thứ 23, sau 41 nước đi dốc hết sức để đánh thắng nhưng biết không thể thành công, Kasparov chủ động đề nghị hòa, đối thủ của anh chấp nhận. Tỷ số lúc này là 12-11.
Như vậy là cho đến trước ván cuối cùng. Kết quả trận đấu có một không hai này vẫn chưa ngã ngũ. Sự hồi hộp và căng thẳng đã đến tột độ: ai sẽ là nhà vô địch đây?
Không một ván nào, không một nước đi nào họ chịu nhường nhau.
Ngày 9 tháng 11 năm 1985.
Giờ phút quyết liệt đã tới: ván 24, ván cuối cùng, ván sống mái, ván định đoạt tất cả.
Ðối với Karpov, chỉ còn một con đường là thắng và chỉ có thắng thì mới tiếp tục giữ được "ngôi báu" của mình, mới không phụ bao công sức đã bỏ ra ở trận trước, khi mà thắng lợi rõ ràng gần như đã nắm chắc trong tay.
Khi giờ đấu bắt đầu, người ta thấy Karpov bước những bước dài và kiên quyết ra sân khấu. Ở đó Kasparov đã ngồi sẵn chờ anh.
Còn đối với Kasparov, để giành vinh quang tột đỉnh mà anh hằng mơ ước, thì hoặc là thắng hoặc chỉ cần hòa cũng đủ. Nhưng Kasparov cũng chỉ nghĩ tới thắng và chỉ thắng mà thôi. Trước khi bước ra sân khấu, anh nói với các huấn luyện viên của mình:"Tôi nhất định không đánh hòa, kết quả ván này sẽ rất sáng sủa".
Ngay từ những nước đầu tiên của "Phòng thủ Sicilian", tất cả người xem đã bị cuốn hút. Mười bốn nước đi đầu tiên của cả hai bên được thực hiện rất nhanh: mất cả thảy có 8 phút, dường như báo hiệu cho trận đụng độ nảy lửa sẽ nhanh chóng nổ ra. Quả vậy, sau nước đi thứ 14, hình thành thế cờ gọi là "hệ thống Seveninghen". Karpov đi Tốt g4, một nước đi mạo hiểm và gan dạ lạ thường, khi mà phía trước Vua trắng không còn Tốt nào che chắn. Anh quyết định tấn công cánh Vua đối phương. Bên Đen có gặp khó khăn. Ðến nước thứ 20, suy nghĩ nước này lâu tới 44 phút, Karpov chuẩn bị kế hoạch chu đáo để công phá thành trì Vua Đen.
Song từ nước 24 bên Đen cũng không còn chịu lép vế nữa, đã bắt đầu lập kế hoạch phản công và chỉ hai nước sau, bên Đen đã thí Tốt (lại thí Tốt) nhằm mở đường diệt Vua trắng. Ðến nước thứ 31 thì thế trận hai bên cân bằng. Thông thường nếu không phải là ván quyết định, hai đấu thủ đã có thể chấp nhận hòa nhờ thế lặp lại nước đi. Song hòa có nghĩa là thất bại, cho nên Karpov tiếp tục gây phức tạp cho ván cờ để tìm cách tấn công. Vì vậy đã có nhiều nước đi của anh thiếu chính xác. Ðiều đáng kinh ngạc là tới nước đi thứ 32, bên Đen đã dám thí Tốt thứ hai để giành cho bằng được thế trận áp đảo. Quân Trắng cố gắng giữ vững thế trận bên mình, Ðen tấn công quyết liệt. Từ nước 36 trở đi hai bên liên tiếp đổi quân, Vua Trắng dần dà mất sự che chắn...
Những dòng chữ nhắc nhở "Miễn vỗ tay lúc thi đấu!" Và "Xin giữ yên lặng!" ở tấm bảng trên sân khấu lúc đó không còn tác dụng nữa. Mỗi nước đi cuối cùng của Kasparov được hưởng ứng bằng những tràng vỗ tay vang dội khắp hội trường. Bên Đen sử dụng Hoàng Hậu, Tượng rồi Mã tới tấp tấn công Vua Trắng...
Ðến nước thứ 42, khi Karpov đứng dậy chìa tay chúc mừng Kasparov thắng trận thì lập tức tiếng hoan hô bùng lên như sấm dậy trong cả hội trường. Lúc đó là 21 giờ 56 phút, giờ phút xuất hiện nhà Vô địch thế giới mới: Gari Kimovich Kasparov.
Trong trận đấu này, (từ 3-9-1985 đến 9-11-1985) hai đấu thủ đã sử dụng 116 giờ 45 phút thi đấu. Ván đấu kéo dài nhất là ván thứ 20 với thời gian là 8 giờ 43 phút. Ván ngắn nhất là ván 12 chỉ có 18 nước và chỉ hết 1 giờ 48 phút.
Nguồn: Thế giới Cờ Vua - Võ Tấn
Moscow một ngày đầu thu...
Giờ phút mong đợi từ lâu đã tới. Trong lễ đường, 1082 chỗ ngồi tầng dưới, các ban công và các lô phía trên chật ních người. 502 nhà báo, nhà bình luận của 27 nước đã có mặt. Máy ảnh, camera truyền hình làm việc liên tục. Trên nền nhung lớn trên sân khấu, nổi bật biểu tượng trận đấu có hình tháp chuông điện Kremlin, phía dưới là hình qủa địa cầu cách điệu bằng những đường vĩ tuyến với hình quân Mã và chữ FIDE. Một dòng chữ chạy quanh biểu tượng "Trận đấu tranh chức Vô địch thế giới Karpov-Kasparov Moscow-1984". Bên cạnh quốc kỳ Liên Xô màu đỏ là cờ FIDE màu xanh.
Phần nghi lễ kết thúc trong tiếng nhạc hùng tráng của quốc ca Liên Xô và bài ca chính thức của FIDE. Tiếp theo là buổi dạ hội tưng bừng. Các đoàn nghệ thuật biểu diễn những tiết mục đặc sắc, tiếng nhạc rộn rã tươi vui... Suốt đêm đó, phía trong, phía ngoài Nhà Công đoàn, cờ bay, đèn sáng, người đông nghịt.
Hôm sau, 10 tháng 9, đúng 17 giờ, hai đấu thủ ra sân khấu bắt tay nhau. Trọng tài chính tiến đến chiếc bàn đặt giữa hai người, trịnh trọng đặt tay lên núm đồng hồ thi đấu và bấm nhẹ. Trận đấu lịch sử mở màn...
Hai ván đầu kết thúc hoà bình được coi như hai ván thăm dò. Nhưng mọi người đã không phải chờ đợi lâu: Karpov mở tỷ số ở ván thứ 3. Ván này Karpov xuất quân theo phương án Phòng thủ Sicilian. Kasparov thí một Tốt để giành lợi thế. Nhưng chẳng được bao lâu Karpov đã lấy lại cân bằng. Chỉ cần như vậy, anh tạo ra được thế trận hơn hẳn. Sau 31 nước đi, Kasparov chịu thua.
Ván thứ 6 Karpov cầm quân Đen. Sau 70 nước đi với tài năng nổi bật, không những đẩy lùi tất cả các đợt tấn công mạo hiểm của Kasparov mà còn từng bước dồn Vua trắng vào chỗ hết lối thoát. Karpov thắng tiếp ván thứ hai.
Ván thứ 7 ra quân bằng Gambit Hoàng Hậu, một cách ra quân quen thuộc với Kasparov mà anh đã từng thắng nhiều ván xuất sắc. Song mới được 42 nước thì thế cờ của anh đã núng. Ván đấu được hoãn lại. Về nhà phân tích, Kasparov nhận thấy dù có chơi tiếp thì cũng không có triển vọng, anh xin thua mà không đấu tiếp.
Ðến ván thứ 9, Karpov cầm quân trắng, lại mở đầu bằng Gambit Hoàng Hậu quen thuộc. Một ván nảy lửa. Hai đấu thủ chơi hết sức xuất sắc. Khi ván cờ hoãn lại ở nước thứ 42, thế cờ của hai bên bất phân thắng bại. Mọi sự chỉ xảy ra vào ngày hôm sau. Cho đến cuối ván thì Mã trắng tỏ ra linh hoạt hơn Tượng Đen, trong lúc đó bên trắng lại hơn hẳn hai Tốt. Kasparov lại phải chịu thua.
Mới có 9 ván đấu mà Karpov thắng như "trúc chẻ, ngói tan". Còn Kasparov dường như đang lâm vào ngõ cụt, tỷ số nặng nề 0-4 là một bằng chứng hiển nhiên! Vì sao vậy?
Tất cả những đòn công phá, nhiều lúc khá mạo hiểm của Kasparov đã từng thi thố thành công với các đối thủ khác nay được đem áp dụng vào pháo đài kiên cố của Karpov đều bị đánh bật ra. Những nước thí Tốt để tìm mọi cách giành lợi thế tấn công, tuy đã được tính toán kỹ càng nhưng chưa đủ mạnh để đạt được mục đích cuối cùng. Mạo hiểm đánh tiếp nữa để "được ăn cả, ngã về không" chăng? Kasparov suy tính rồi chọn con đường: Thôi không chơi mạo hiểm, trở về chơi thế trận chặt chẽ, giữ vững tỷ số để có đủ thì giờ tìm hiểu và lần ra đối sách trước một đối phương đang ở phong độ cao.
Từ ván thứ 10 đến ván thứ 26, hòa liên tiếp 17 ván. Ðây là sự cầm cự kiên cường, kéo dài nhất trong lịch sử các trận đấu cờ tranh chức Vô địch thế giới. Có thể coi đó là một thành công hiếm thấy của Kasparov. Trong suốt một tháng rưỡi Karpov không thể tiến thêm được một bước nào, mặc dầu nhà vô địch rất muốn thắng thêm hai ván nữa để kết thúc cuộc cờ.
Cái đích của nhà vô địch cũng hầu như tới rất gần khi khi anh đánh một trận xuất sắc ở ván thứ 27. Tỷ số hầu như không còn cứu vãn nổi: 5-0. Chỉ cần một ván nữa, một ván duy nhất nữa thôi. Vị thần chiến thắng tay nâng vòng nguyệt quế dường như đã đứng cạnh nhà vô địch.
Ðến đây phần đông mọi người đều cho rằng trận đấu như vậy cơ bản là kết thúc, vấn đề chỉ là vào lúc nào mà thôi. Những ván hòa liên tiếp của một trận cờ kéo dài quá mức cũng gây cho không ít người cảm giác chán ngán (Các bạn thử tưởng tượng trong một tháng rưỡi, tất cả các trận bóng đá đều kết thúc với tỷ số 0-0).
Một số các Đại kiện tướng và nhà bình luận cho rằng, Kasparov còn trẻ, trận này chưa thành công, thì "thua keo này ta bày keo khác".
Nhưng Kasparov vẫn là Kasparov. Vẫn bền bỉ tiếp tục chiến đấu, mà không phải chiến đấu để hòa! Bởi qua 31 ván anh ngày càng nhận diện rõ đối thủ của mình, với bộ óc phân tích và tổng hợp phi thường, anh như người tìm ra được ánh sáng ở cuối đưởng hầm và kiên quyết thẳng tiến tới đó với tất cả sức mạnh tiềm ẩn của mình cùng với niềm tin chiến thắng.
Ván thứ 32.
Ðây là ván cờ lịch sử, là tia sáng hy vọng đầu tiên. Nước thứ 7, Kasparov cầm quân trắng đi một nước mới lạ khiến Karpov phải suy nghĩ tới 32 phút để tìm ra nước đối đáp. Ðến nước thứ 16, Vua Đen của Karpov bắt đầu núng thế. Ðến nước thứ 41 ván cờ được hoãn lại trong khi trắng hơn 1 Tốt. Hôm sau Karpov công nhận thua. Kasparov giành được ván thắng đầu tiên. Tỷ số lúc này là 5-1.
Vẫn còn mỏng manh qúa. Ðiều chủ yếu đối với Kasparov là bằng mọi giá không để Karpov dấn được tới bước cuối cùng: 14 ván tiếp theo lại hòa. Cả hai đấu thủ bắt đầu tỏ ra mệt mỏi. Nhưng "còn nước còn tát". Những cố gắng ở giai đoạn cuối cùng của Kasparov đã lên tới tột đỉnh và anh đã làm được chuyện phi thường: thắng liên tiếp hai ván thứ 47 và 48. Ðến lúc này hai địch thủ đã thi thố toàn bộ tài năng sáng tạo của mình, không hề nhân nhượng. Cả hai đều nỗ lực hướng tới thắng lợi cuối cùng khi bỏ ra bao nhiêu tâm huyết, công sức và thời gian mà không hề hay biết rằng chỉ ít ngày sau họ sẽ đón nhận một quyết định mới, từ đó trận đấu sẽ được xoay chuyển sang một tình huống hoàn toàn khác.
Thứ Sáu, ngày 15 tháng 2 năm 1985, ông Chủ tịch FIDE công bố quyết định ngừng trận đấu giữa Karpov và Kasparov và xóa bỏ kết qủa thi đấu 48 ván vừa qua. Trận đấu sẽ được tổ chức lại bắt đầu từ tỷ số 0-0 và theo một thể thức khác.
Thoạt tiên, quyết định này gây ra không ít sửng sốt. Ông Campomanes giải thích: "Tôi ra quyết định này theo quyền hạn do điều lệ cho phép và không tham khảo ý kiến một bên nào...". Ông nói tiếp: "...Khi mà những tiềm năng về thể lực và tâm lý không những của hai đấu thủ mà còn của tất cả những người có liên quan đến trận đấu đều đã cạn kiệt thì tôi rút ra một kết luận là cần phải ngừng trận đấu. Ở giai đoạn cuối, một số ván đã tỏ ra không còn phù hợp với những tiêu chuẩn đã có được ở những ván trước đó...".
Trọng tài chính Gligorich nói thẳng: "Tôi vẫn đặt một điều kiện là tôi chỉ đồng ý làm trọng tài cho trận đấu sắp tới nếu như trận đấu bao gồm 24 ván, còn nếu điều lệ vẫn như hiện nay thì tôi xin nghỉ". Gligorich đã nói đến một điều trọng yếu: Thể thức thi đấu với số ván không hạn định đã bộc lộ rõ ràng sự bất hợp lý của nó.
Tuy nhiên cả Karpov và Kasparov lại không tán thành cách giải quyết này. Mỗi bên đều có những lý do của mình. Nhưng có một điểm chung là họ không thể chấp nhận một trận đấu mà cả hai người đã bỏ ra biết bao công sưc, trí tuệ của mình để rồi cuối cùng lại trở thành một con số không vô nghĩa.
Một trong những điều đáng nói nhất là ở chỗ: Chính hai người, một là nhà vô địch, một là người thách đấu là hai nhân vật trung tâm của cuộc cờ. Hai nhân vật chính này đã ký tên vào tất cả các văn bản tổ chức trận đấu. Mà trong các văn bản này không hề có một điều khoản nào cho phép đình chỉ giữa chừng trận đấu đang tiến hành bình thường.
Người ta đã tự ý làm việc này mà không hề tham khảo ý kiến của họ, hay bàn bạc với họ dù chỉ một lời. Họ cảm thấy bị xúc phạm sâu sắc trước quyết định mang đầy tính áp đặt này, điều mà trong suốt một thế kỷ lịch sử của giải Vô địch thế giới chưa ai dám làm và chưa bao giờ xảy ra. Tóm lại họ chẳng là cái gì cả đối với FIDE. Chủ tịch FIDE cư xử với họ giống như đối với quân Tốt trên bàn cờ. Nếu họ lên tiếng phản bác hay phản ứng lại ư, rất có thể họ sẽ phải chịu chung số phận với Fischer.
Tất nhiên là thể thức nào cũng có những nhược điểm của nó. Nhưng nếu nó đã được thông qua và được các bên chấp nhận thì phải chơi cho tới cùng. Ðến giải sau thay đổi thì đâu có phải là muộn.
Lại thêm một lần nữa quan hệ giữa FIDE với nhà vô địch và người thách đấu lại có những vết nứt rạn mới. Mặc dù FIDE làm được rất nhiều việc trong sự nghiệp phát triển môn cờ trên toàn thế giới, nhưng khi tham gia vào việc tổ chức trận đấy quan trọng nhất ở đỉnh cao thì họ lại để ra những sơ suất không đáng có. (Có điều cũng đáng nói là bộ máy FIDE tuy rất đồ sộ nhưng hầu như toàn bộ các quyết định chỉ tập trung vào duy nhất một người: đó là ông chủ tịch). Những năm sau này chúng ta sẽ thấy hậu quả của những quyết định như vậy.
Phiên họp FIDE vào tháng 8 năm 1985 ở thành phố Gratse (nước Áo) đã thông qua các quyết định mới về thi đấu, trong đó có quyết định các trận đấu giành chức vô địch chỉ thi đấu tới ván thứ 24.
Lễ khai mạc trận đấu lần này được tổ chức tại phòng hòa nhạc mang tên Traicopxki, vào ngày mồng 2 tháng 9 năm 1985. Lại thêm một ngày hội lớn của Moscow. Hai trọng tài chính lần này là Manchev (Bungari) và Mikenax (Liên Xô).
Vào ván đầu, Kasparov cầm quân trắng. Ngay từ những nước đầu, ván cờ đã hết sức quyết liệt. Phương án "Phòng thủ Nimzowitsch" đã được đem ra trình diễn. Sau 12 nước đi, thế cờ nghiêng về bên Trắng. Từ ưu thế này, Kasparov đánh hết sức ác liệt, không để Karpov cân bằng thế cờ. Ván đầu được hoãn lại ở nước đi thứ 41. Sáng hôm sau, Karpov, sau khi nghiên cứu kỹ thế cờ ở nhà, đã thông báo chịu thua ván đầu tiên.
Quả là gió đã đổi chiều. Ván thắng này là nguồn cổ vũ rất lớn đối với ứng cử viên vô địch.
Ván thứ hai diễn ra căng thẳng và quyết liệt. Cho đến nước thứ 65, khi cả hai không còn cách nào để thắng được đối phương nữa, họ mới chấp nhận chia đôi điểm.
Nhưng ngay sau đó Karpov đã làm được một cuộc "đảo chính" ngoạn mục. Ván thứ 4 với Gambit Hoàng hậu quen thuộc, đến nước thứ 9, sau 24 phút suy nghĩ, Karpov đưa Xe sang d1. Ðể trả miếng, Kasparov thí Tốt để giành quyền chủ động. Ðến nước thứ 15, Karpov vừa thực hiện nhập thành, vừa tạo ra Tốt đơn độc của đối phương ở trung tâm. Sau 40 nước, ván cờ được hoãn lại. Hôm sau thi đấu tiếp, ván cờ đã thu hút sự chú ý đặc biệt của khán giả. Ðến nước đi thứ 63 thì Kasparov thừa nhận thất bại của mình.
Ván thứ 5 với khai cuộc "Ván cờ Tây Ban Nha". Mặc dầu đi quân Đen, Karpov vẫn tỏ ra trội hơn. Hôm sau, 15 tháng 9, Kasparov chịu thua không đấu tiếp. Tỷ số 3-2 nghiêng về phía Karpov. Từ ván thứ 6 đến ván thứ 10, liên tiếp hòa.
Ðiều ngạc nhiên lớn nhất đã xảy ra trong ván thứ 11. Ván này là một thắng lợi của Kasparov hay là một thất bại của Karpov? Hầu như tất cả đều nhất trí với ý kiến thứ hai.
Vào đầu ván, Kasparov sử dụng lợi thế chơi quân trắng, tạo ra những đòn phối hợp lợi hại. Song Karpov bình tĩnh chống đỡ từng đợt tấn công. Ðến khi tình hình trở lại yên tĩnh, thế cờ hai bên cân bằng, thì đột nhiên Karpov đi một nước cờ quái lạ ở nước đi thứ 22. Ðại kiện tướng Xuetin bình luận:"22.Xd8?? một sai lầm kỳ quặc với một đấu thủ chơi cờ có hạng như vậy?" Trong bài đăng trên báo "Sự Thật" số ra ngày 3 tháng 10, ông đã phết vào sau nước đi đó hai dấu hỏi liền. Nước đi sai lầm này chỉ có thể ví với nước đi tai hại của Chigorin trong ván thứ 23 trận đấu với Steinitz năm 1892. Cái giá của nước đi đó được trả bằng ván thua nhanh chóng của Karpov ngay sau hai nước đi tiếp theo.
Biết làm sao được, cả đến nhà vô địch cũng có lúc lầm lẫn chứ!
Sau ván đó, Kasparov vùng lên đánh áp đảo một cách hết sức bất ngờ. Ván thứ 16, anh đã lập một chiến công xuất sắc, chỉ sau 40 nước đi, anh đã buộc nhà vô địch phài đầu hàng. Ván này đã gây một tiếng vang lớn: Kasparov thắng ván cần quân Đen đầu tiên. Kasparov rõ ràng đã lột xác so với trận đấu gần một năm trước đó!
Nhưng phải đến ván thứ 19 thì niềm hy vọng thắng cuộc của đấu thủ trẻ này mới được củng cố thật sự. Người ta cũng lấy làm lạ là với "Phòng thủ Nimzowitsch", nhà vô địch đã phải chịu đựng thất bại nặng nề ở ván thứ nhất và ván thứ 11, khá lao đao ở ván thứ 13 và không mấy thành công ở ván thứ 17. Ðến ván thứ 19 này cũng lại là "Phòng thủ Nimzowitsch", và quả thật, nó đã mang lại cho anh một thất bại đau lòng ở nước đi thứ 42.
Lúc này tỷ số 10,5-8,5 nghiêng về phía Kasparov. Ván thứ hai mươi cực kỳ căng thẳng. Trong ván này Karpov quyết tâm giành phần thắng đến cùng và Kasparov cũng không muốn thủ hòa. Ðây là ván kéo dài nhất và chỉ kết thúc hòa ở nước đi thứ 85. Tình hình rỏ ràng là nguy kịch cho nhà vô địch. Tỷ số đã là 11-9. Chỉ còn có 4 ván nữa.
Trước ván thứ 21, Kasparov xin nghỉ đấu lần cuối cùng. Anh cảm thấy Karpov đang thay đổi chiến thuật, có lối đánh mới ở những ván sống còn sắp tới.
Ván thứ 21 với Gambit Hoàng Hậu, hòa ở nước thứ 44. Tỷ số là 11,5-9,5. Trong ba ván còn lại, Kasparov chỉ cần 1 điểm nữa, trong lúc đó Karpov phải đạt được 2,5 điểm.
Ván thứ 22 cho thấy sức mạnh chiến thuật mới của nhà vô địch. Tuy mở đầu bằng Gambit Hoàng Hậu nhưng đến nước đi thứ 9 trong lúc Vua Đen đã nhập thành, Karpov sử dụng Tốt ở cột g và h tiến công thẳng vào cánh Vua rất táo bạo. Tuy đã lường trước, nhưng Kasparov vẫn bị bất ngờ trước lối đánh mới mẻ này. Chỉ một vài lúng túng nhỏ cũng đủ làm cho Karpov lấn hẳn thế trận. Ðến nước thứ 41 thì anh giành được thắng lợi. Khoảng cách đã được rút ngắn: 11,5-10,5. Ván thứ 23, sau 41 nước đi dốc hết sức để đánh thắng nhưng biết không thể thành công, Kasparov chủ động đề nghị hòa, đối thủ của anh chấp nhận. Tỷ số lúc này là 12-11.
Như vậy là cho đến trước ván cuối cùng. Kết quả trận đấu có một không hai này vẫn chưa ngã ngũ. Sự hồi hộp và căng thẳng đã đến tột độ: ai sẽ là nhà vô địch đây?
Không một ván nào, không một nước đi nào họ chịu nhường nhau.
Ngày 9 tháng 11 năm 1985.
Giờ phút quyết liệt đã tới: ván 24, ván cuối cùng, ván sống mái, ván định đoạt tất cả.
Ðối với Karpov, chỉ còn một con đường là thắng và chỉ có thắng thì mới tiếp tục giữ được "ngôi báu" của mình, mới không phụ bao công sức đã bỏ ra ở trận trước, khi mà thắng lợi rõ ràng gần như đã nắm chắc trong tay.
Khi giờ đấu bắt đầu, người ta thấy Karpov bước những bước dài và kiên quyết ra sân khấu. Ở đó Kasparov đã ngồi sẵn chờ anh.
Còn đối với Kasparov, để giành vinh quang tột đỉnh mà anh hằng mơ ước, thì hoặc là thắng hoặc chỉ cần hòa cũng đủ. Nhưng Kasparov cũng chỉ nghĩ tới thắng và chỉ thắng mà thôi. Trước khi bước ra sân khấu, anh nói với các huấn luyện viên của mình:"Tôi nhất định không đánh hòa, kết quả ván này sẽ rất sáng sủa".
Ngay từ những nước đầu tiên của "Phòng thủ Sicilian", tất cả người xem đã bị cuốn hút. Mười bốn nước đi đầu tiên của cả hai bên được thực hiện rất nhanh: mất cả thảy có 8 phút, dường như báo hiệu cho trận đụng độ nảy lửa sẽ nhanh chóng nổ ra. Quả vậy, sau nước đi thứ 14, hình thành thế cờ gọi là "hệ thống Seveninghen". Karpov đi Tốt g4, một nước đi mạo hiểm và gan dạ lạ thường, khi mà phía trước Vua trắng không còn Tốt nào che chắn. Anh quyết định tấn công cánh Vua đối phương. Bên Đen có gặp khó khăn. Ðến nước thứ 20, suy nghĩ nước này lâu tới 44 phút, Karpov chuẩn bị kế hoạch chu đáo để công phá thành trì Vua Đen.
Song từ nước 24 bên Đen cũng không còn chịu lép vế nữa, đã bắt đầu lập kế hoạch phản công và chỉ hai nước sau, bên Đen đã thí Tốt (lại thí Tốt) nhằm mở đường diệt Vua trắng. Ðến nước thứ 31 thì thế trận hai bên cân bằng. Thông thường nếu không phải là ván quyết định, hai đấu thủ đã có thể chấp nhận hòa nhờ thế lặp lại nước đi. Song hòa có nghĩa là thất bại, cho nên Karpov tiếp tục gây phức tạp cho ván cờ để tìm cách tấn công. Vì vậy đã có nhiều nước đi của anh thiếu chính xác. Ðiều đáng kinh ngạc là tới nước đi thứ 32, bên Đen đã dám thí Tốt thứ hai để giành cho bằng được thế trận áp đảo. Quân Trắng cố gắng giữ vững thế trận bên mình, Ðen tấn công quyết liệt. Từ nước 36 trở đi hai bên liên tiếp đổi quân, Vua Trắng dần dà mất sự che chắn...
Những dòng chữ nhắc nhở "Miễn vỗ tay lúc thi đấu!" Và "Xin giữ yên lặng!" ở tấm bảng trên sân khấu lúc đó không còn tác dụng nữa. Mỗi nước đi cuối cùng của Kasparov được hưởng ứng bằng những tràng vỗ tay vang dội khắp hội trường. Bên Đen sử dụng Hoàng Hậu, Tượng rồi Mã tới tấp tấn công Vua Trắng...
Ðến nước thứ 42, khi Karpov đứng dậy chìa tay chúc mừng Kasparov thắng trận thì lập tức tiếng hoan hô bùng lên như sấm dậy trong cả hội trường. Lúc đó là 21 giờ 56 phút, giờ phút xuất hiện nhà Vô địch thế giới mới: Gari Kimovich Kasparov.
Trong trận đấu này, (từ 3-9-1985 đến 9-11-1985) hai đấu thủ đã sử dụng 116 giờ 45 phút thi đấu. Ván đấu kéo dài nhất là ván thứ 20 với thời gian là 8 giờ 43 phút. Ván ngắn nhất là ván 12 chỉ có 18 nước và chỉ hết 1 giờ 48 phút.
Nguồn: Thế giới Cờ Vua - Võ Tấn